Ana Sayfa bilgi Enlem, Boylam, Coğrafi, Matematik ve Özel Konum Ders Notları-İlkokul, Ortaokul ve Lise...

Enlem, Boylam, Coğrafi, Matematik ve Özel Konum Ders Notları-İlkokul, Ortaokul ve Lise Ders Notları

284
0
Coğrafi KonumYeryüzündeki herhangi bir alanın bulunduğu yere, o alanın coğrafi konumu denir. Coğrafi konum, matematik konum ve özel konum olarak iki şekilde ifade edilir.

Matematik Konum

Dünya üzerinde bir nokta veya alanın yerinin belirlenmesi için, o noktanın Ekvator’a ve başlangıç meridyenine olan uzaklığının bilinmesi gerekir. Bunun için enlem ve boylam kavramlarından yararlanılır.

Örnek : Türkiye 360 – 420 Kuzey enlemleri,
260 – 450 Doğu boylamları arasında yer alır.

Özel Konum

Dünya üzerindeki bir yerin çevresine, denizlere, yer şekillerine, anayollara, geçitlere ve komşularına göre konumudur.

Özel Konum;

  • İklim koşullarını,
  • Doğal bitki örtüsünü,
  • Tarımsal etkinlikleri,
  • Nüfus ve yerleşme biçimini,
  • Ekonomik etkinlikleri,
  • Ulaşım olanaklarını,
  • Siyasal ve kültürel yapıyı etkiler.


Enlem

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın başlangıç paraleli olan Ekvator’a uzaklığının açısal değeridir. Q açısı, D noktasının Ekvator’a olan uzaklığının açı cinsinden değeridir ve D noktasının enlem derecesini verir.

Örnek :
Q açısının değeri 45 ise, D noktasının enlem derecesi 450 dir.

Enlemin Etkileri

Bir yerin enlemi,

  • Güneş’in ufukta ulaşabileceği yükseklik
  • Güneş ışınlarının yere değme açısı,
  • Gölge boylarının yıl içindeki değişimi,
  • Gece – gündüz sürelerindeki değişim,
  • İklim koşulları, hakkında bilgi verir.
  • İklim koşullarına bağlı olarak,
  • Bitki örtüsü,
  • Tarım ürünleri ve hayvan ürünleri,
  • Akarsu rejimleri,
  • Deniz sularının özelliği,
  • Nüfus ve yerleşme özelliği
  • Tarımın ve ormanların üst yükseklik sınırı,
  • Kalıcı karların başlama yüksekliği hakkında bilgi edinilebilir.

Boylam

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın başlangıç meridyenine olan uzaklığının açısal değeridir.
Q açısı, D noktasının başlangıç meridyenine olan uzaklığının açı cinsinden değeridir ve D noktasının boylam derecesini verir.

Örnek : D noktasına ait Q açısının değeri 30 derece ise,
D noktasının boylam derecesi 300 dir.

Boylamın Etkileri

Bir yerin boylamı ;

  • Yerel saatler,
  • Saat dilimleri,
  • Aynı enlem üzerindeki noktalarda Güneşin doğuş ve batış saatleri hakkında bilgi verir.

Yerel Saat

Bir noktada Güneş’in gökyüzündeki konumuna göre belirlenen saate yerel saat denir. Aynı boylam üzerindeki noktalarda yerel saat aynıdır. Herhangi bir meridyenin Güneşin tam karşısına geldiği an, meridyen üzerindeki tüm noktalarda yerel saat 12.00’dir.

Güneş, doğudaki bir noktada batıdaki yerlere göre daha önce doğar ve daha önce batar; bu nedenle yerel saat doğudaki yerlerde daha ileridir.

Yerel Saat Hesaplamalarında İzlenecek Yol

1) Meridyen farkı hesaplanır.
2) Meridyenler başlangıç boylamına göre aynı yönde ise çıkarma, farklı yönde ise toplama işlemi yapılarak meridyen farkı bulunur.
3) Zaman farkı hesaplanır.
4) Birbirini izleyen iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır. Meridyen farkı ile 4 dakika çarpılarak zaman farkı bulunur.
5) Zaman farkı soruda verilen yerel saate eklenir veya çıkartılır.
6) Doğuda olan bir yerin yerel saati ileridir. Bu nedenle soruda verilen yerin yerel saati ileri ise zaman farkı çıkarılır, yerel saati geri ise zaman farkı eklenir.
Örnek : 20. Doğu meridyeni üzerindeki A noktasında yerel saat 21.00 iken, B noktasının yerel saati kaçtır? Çözüm :

Meridyenler başlangıç boylamına göre aynı yönde oldukları için çıkarma işlemi yapılır.
Meridyen farkı = 40 – 20 = 20 meridyen
Zaman farkı = 4 * 20 = 80 dakika ise 80 / 60 = 1 saat 20 dakika
B noktası A noktasına göre daha doğuda olduğu için yerel saati ileridir.
B’nin yerel saati = 21.00 + 01.20 = 22.20 dir.

Güneş’in Doğuş veya Batış Saatinin Bulunması

Bir noktada Güneş’in doğuş veya batış saati verildiğinde, aynı paralel üzerinde bulunan başka bir noktada Güneş’in doğuş veya batış saatini bulmak için,

1) Aradaki zaman farkı bulunur.
2) Güneş doğudaki yerlerde daha erken doğup battığı için, Güneş’in doğuş ve batış saatinin sorulduğu nokta doğuda ise zaman farkı verilen saatten çıkarılır. Sorulan nokta batıda ise zaman farkı verilen saate eklenir.

UYARI
Meridyenler, Greenwich’e (00) göre farklı yönde ise, meridyen farkını bulmak için toplama işlemi yapılır.

21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde (ekinokslarda) bir yerdeki Güneş’in doğuş veya batış saati verilirse, bir başka yerdeki Güneş’in doğuş veya batış saati bulunabilir. Çünkü bu tarihlerde gece – gündüz süreleri eşit olduğu için Güneş doğduktan 12 saat sonra batar ve battıktan 12 saat sonra doğar.

Saat Dilimleri

Dünya 15 derecelik aralıklarla 24 saat dilimine ayrılmıştır. Her saat diliminin ortasından geçen meridyen o saat dilimini kullanan ülkelerin ortak saat ayar meridyenidir. Türkiye 2. Ve 3. Saat dilimlerinde yer alır.

UYARI
Bir ülkede birden çok saat dilimi kullanılması için, ülkenin doğu – batı doğrultusunda en az 2 saat dilimini kapsayacak kadar geniş olması gerekir.

Önceki İçerikTarihe Giriş ve Tarih Öncesi Dönemler LYS Ders Notları-İlkokul, Ortaokul ve Lise Ders Notları
Sonraki İçerikDünyanın Eksen Eğikliğinin Sonuçları Ders Notları-İlkokul, Ortaokul ve Lise Ders Notları

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz